Choroby ryb akwariowych

       Ryby, podobnie jak inne organizmy żywe, posiadają układ odpornościowy, który chroni je przed chorobami oraz częściowo przed pasożytami. Gdy jednak organizm ryby ulega osłabieniu lub czynnik chorobotwórczy trafi na korzystne dla siebie warunki może rozwinąć się choroba. Aby zapewnić zdrowie mieszkańcom akwarium należy zadbać o właściwy sposób karmienia i jakość podawanego pokarmu, a także czystość zbiornika, w którym przebywają ryby oraz stabilność warunków w nim panujących.

     Niezależnie od tego jak bardzo dbamy o ryby, podstawą jest regularna obserwacja ich stanu zdrowia. Ma to fundamentalne znaczenie ponieważ w przypadku pojawienia się choroby możemy podjąć działania gdy jest ona jeszcze na wczesnym etapie rozwoju.

       Monitorując zbiornik warto sprawdzać ,,listą obecności” ryb, czyli zwracać baczną uwagę, czy nie ma braków w obsadzie. Najlepiej przeprowadzić tę czynność podczas karmienia. Łatwo wtedy zauważyć nieobecność któregoś z mieszkańców akwarium. Gdy jednak posiadamy bogatą obsadę, gęsto zarośnięty roślinnością zbiornik, lub w akwarium żyją ryby będące aktywnym w godzinach nocnych taką obserwację możemy rozłożyć na 2-3 dni. Jeśli po tym czasie stwierdzimy nieobecność któregoś z mieszkańców akwarium należy przystąpić do przeszukania zbiornika. Jest to ważne ponieważ martwa ryba może w krótkim czasie skutecznie zanieczyścić wodę. Regularnie należy sprawdzać również temperaturę w zbiorniku. Nagłe jej wahania to istotny czynnik wywołujący choroby u ryb. Warto także systematycznie usuwać martwe liście roślin, które w znacznej mierze mogą przyczynić się do spadku jakości wody w akwarium.

         Mądre przysłowie brzmi: lepiej zapobiegać niż leczyć”. Dotyczy to również tematu chorób ryb akwariowych. Najlepszym, najprostszym i najskuteczniejszym sposobem na ich uniknięcie jest stała troska o utrzymanie w akwarium biologicznie czystej wody, odpowiednich parametrów fizykochemicznych oraz właściwej temperaturyAby zachować zdrowie mieszkańców akwarium należy stosować się do kilku ważnych wskazówek:

  • Kwarantanna – świeżo zakupione ryby – przed wpuszczeniem do akwarium docelowego - powinno się poddać co najmniej kilkudniowej kwarantannie w osobnym zbiorniku. 

  • Jakość wody – czystość i świeżość wody to najważniejsze czynniki wpływające na zdrowie mieszkańców akwarium. Regularne jej podmiany oraz odpowiednia filtracja to absolutna podstawa w walce o dobre samopoczucie i zdrowie ryb.

  • Pokarm – należy unikać zarówno przekarmienia (prowadzi np. do nadmiernego rozwoju glonów), jak również niedożywienia. U głodnych i wychudzonych ryb może pojawić się zakaźne mętnienie skóry, co w konsekwencji może prowadzić do rozwoju choroby zwanej pleśniawką. Dodatkowo nieodpowiedni, źle dobrany pokarm powoduje schorzenia przewodu pokarmowego. Zbyt tłusty prowadzi do otłuszczenia wnętrzności, a zbyt ubogi w witaminy powoduje ogólne osłabienie oraz skutkuje degeneracją wątroby.

  • Temperatura – przechłodzenie staje się często przyczyną zapalenia pęcherza pławnego ryb, co w konsekwencji prowadzi do utraty sił obronnych organizmu. Powinno się zatem unikać nagłych, znaczniejszych zmian temperatury wody w zbiorniku.

  • Tlen – jego niedobór prowadzi do osłabienia organizmu ryb.

  • Oświetlenie – dobrą praktyką jest wieczorne gaszenie światła w akwarium przed zgaszeniem go w pokoju oraz zapalanie światła w akwarium rano po zapaleniu go w pokoju. Taki sposób postępowania zmniejsza szok jakim dla ryb może być nagłe przechodzenie od światła do ciemności i odwrotnie.

  • Wartość pH oraz twardość wody – wszystkie gatunki ryb mają określone wymagania co do tych wartości. Dla jednych (neon czerwony, dyskowce) powinny być one niższe, a dla innych (przedstawiciele ryb z rodziny pięniczkowatych) wyższe. Duże odstępstwa w tej materii mogą skutkować np. objawami ,,choroby kwasowej”.

  • Skaleczenia – ryby zranione przez współmieszkańców lub o ostre krawędzie sprzętów czy kamieni narażone są na rozwój zapaleń bakteryjnych oraz pleśniawek


        Jeśli mimo zachowania powyższych wskazówek pojawi się choroba trzeba przede wszystkim zaobserwować jej objawy i dopiero po zdiagnozowaniu przyczyny przystąpić do leczenia. Większość chorób wywołuje charakterystyczne dla siebie objawy. Podstawą w diagnozowaniu jest regularna obserwacja ryb. Istotną wskazówką, że rozpoczął się już proces chorobowy jest spostrzeżenie zmian na ciele ryb lub ich nienaturalne zachowanie. Stosunkowo łatwo możemy poradzić sobie na przykład z leczeniem zakażeń pasożytniczych, które rozpoznać można m.in. po zapadniętych okolicach brzucha ryby, jej gwałtownym oddechu czy niechęci do jedzenia.


           A oto kilka przykładów objawów świadczących o popularnych chorobach jakie dotykają ryby akwariowe:

  • Pleśniawka – może zaatakować wszystkie ryby, jednak najczęściej spotykana jest u zimnowodnych. Objawia się kłębkami brudnych, podobnych do waty narośli na płetwach i ciele. Pleśniawka często jest następstwem inwazji pasożytów.

  • Wytrzeszcz oczu – to częsty objaw chorób bakteryjnych takich jak tuberkuloza(inne objawy to: bladość, chudnięcie, pofałdowane płetwy ) lub posocznica (inne objawy to: utrata apetytu, apatyczne zachowanie, zaczerwienienie podstawy płetw).

  • Zaburzenia pęcherza pławnego – mogą być spowodowane zaparciem, ubogim żywieniem, wrodzoną deformacją, przeziębieniem, groźną infekcją pasożytniczą lub bakteryjną, tuberkulozą albo nawet rakiem organów przyległych do pęcherza.

  • Ichtioftirioza – choroba, której przyczyną są pasożyty. Łatwo ją zdiagnozować, ponieważ objawia się charakterystycznymi, malutkimi, białymi punkcikami pokrywającymi ciało jak i płetwy ryby.

  • Daktylogyroza – choroba powodowana przez ledwie widoczne gołym okiem pasożyty z rodzaju Dactylogyrus atakujące nabłonek skrzelowy. Objawia się szybszymi ruchami pokryw skrzelowych, ocieraniem się ryb o różne przedmioty oraz oddychaniem tuż pod powierzchnią wody.

  • Gyrdaktyloza – to choroba spowodowana przez pasożyta o nazwie Gyrodactylus. Objawia się zaczerwienieniem skóry, wystrzępieniem płetw, blaknięciem kolorów oraz ocieraniem się ryb o różne przedmioty.


     Wielu z powyższych chorób można uniknąć przez stosowanie odpowiednich (przytoczonych wcześniej) zasad profilaktyki. Jeśli jednak zauważymy, że ryby dziwnie się zachowują a na ich ciele pojawia się dziwny nalot, wybroczyny lub inne anomalie lepiej nie zwlekać i od razu przystąpić do odizolowania chorych osobników oraz wdrożenia leczenia. Warto przy tej okazji podkreślić również, że obecnie na rynku istnieje szereg preparatów mogących pomóc w zapobieganiu chorobom ryb. Mowa tu na przykład o produktach do usuwania toksyn, uzdatniania wody oraz ważnych dla zachowania prawidłowej równowagi w akwarium witamin i minerałów.